MARIZA: "Elke vertolker brengt fado op zijn eigen manier" "Voor mezelf is nieuwe fado hetzelfde als oude fado"

Sinds enige tijd waaien vanuit Portugal nieuwe, jonge fadotalenten over Europa. Men kan het reeds bestempelen als de aanzet van een "hype". Hopelijk valt men niet in dezelfde valkuil zoals we dit hebben meegemaakt met het "Cubaanse fenomeen": een overvloed aan releases zodat zowel kwalitatieve opnamen als heel veel mindere albums in de platenrekken te vinden waren. Mooi, jong, spontaan, charmant, levenslustig, goedlachs...dit is Mariza, die terecht fier kan zijn op haar prachtige debuut-cd "Fado em mim" (World Connection/Culture Records) en op de recente onderscheidingen in haar thuisland als "Grootste revelatie in de show business 2000" (toegekend door een magazine) en "Beste Fadostem in 2000" (prestigieuze award uitgereikt door een radiostation).

Je bent geboren in Mozambique, maar toen je nog een kind was verhuisden je ouders naar Portugal
Toen ik drie jaar oud was verlieten mijn ouders Mozambique voor Lissabon, en vestigden zich in de populaire en traditionele wijk "Mouraria", waar je constant fado hoorde en hoort.

Was het niet moeilijk om plots met een nieuwe cultuur geconfronteerd te worden ?
Toch niet. Mijn vader is Portugees en mijn moeder is wel Afrikaanse, maar haar grootvader was ook Portugees. Het was bijgevolg deze cultuur die ik meekreeg. Van Mozambique herinner ik me niets meer, alleen hetgeen mijn moeder mij erover vertelde.

Toch heb je eerst jazz, blues, gospel en Braziliaanse liederen gezongen
Ik kwam in contact met muziek op mijn vijfde; fado uiteraard vermits ik er in Mouraria overal mee geconfronteerd werd. Ik heb er steeds van gedroomd om zangeres te worden. Toen ik vijf was leerde mijn vader mij de teksten via tekeningen, en zong ik reeds fado. Ik luisterde er ook veel naar, en in de eerste plaats naar Amalia Rodrigues, maar ik kon ook wegdromen bij het horen van Fernando Mouricio, Carlos Do Carmo en zijn moeder Lucilia. Rond mijn veertiende heb ik zijsprongetjes gemaakt naar de genres die je vernoemde.

Wat zette je er in die tijd toe aan om die muziekstijlen te zingen ?
Ik kan mij geen wereld indenken zonder muziek. Naast fado ontdekte ik via radio en platen bluesmuziek, opera, gospel en jazz. Ik hou enorm veel van John Lee Hooker, Muddy Waters, B.B. King, Mahalia Jackson, Nina Simone, Ella Fitzgerald, Miles Davis...en zovele anderen. Vermits ik in die tijd geen fado voor een publiek durfde zingen koos ik voor andere genres.

Hoe bedoel je ? Ik vond het reeds vreemd dat je in Canada ontdekt werd als fadozangeres
Iedereen die me kende spoorde mij ertoe aan om mezelf als fadozangeres te profileren, maar ik had angst om het te doen. Fado zingen houdt een enorme verantwoordelijkheid in omdat je tegelijkertijd een bepaalde cultuur vertegenwoordigt en het ook vocaal moet aankunnen. Ik twijfelde steeds aan mezelf, aan mijn stem en aan mijn gevoel om het op een professionele manier te brengen. In 1998 nodigde Raul Solnado, een bekende Portugese acteur mij uit om in Canada fado te zingen. Ik stemde toe, louter voor de lol, en ook al werd het ginder een groot succes, bij mijn terugkomst zong ik opnieuw andere liederen: ik was nog niet overtuigd. Pas later, toen ik in mijn wijk nogmaals fado zong, opnieuw louter uit plezier, besefte ik pas dat fado "mijn muziek" was, de énige muziekstijl die ik écht goed kon zingen vermits ik het intens aanvoelde. Dit gevoelen kan ik niet uitleggen: je wordt ermee geboren. Weet je, in Portugal kennen we het woord "fadista". Deze term staat voor een persoon -man of vrouw- die dat diepe gevoel heeft ook al beschikt hij niet altijd over een goede stem. Ik ben dus altijd een fadista geweest en sinds kort een professionele fadozangeres.

Ondertussen ben je één van de ambassadrices van de fado geworden. Heb je nu nog faalangst ?
Toch wel ! De tien minuten die een optreden voorafgaan zijn ondraaglijk.

Vreemd. Christina Branco vertelde mij net hetzelfde
Kan ik best inkomen. Zelfs als ik op het podium sta te zingen vraag ik mij voortdurend af of het publiek het goed vindt en van mijn stem houdt. Vandaar dat ik tijdens het eerste lied van een optreden het niet aandurf om de zaal in te kijken. Ik denk dat iedereen die fado, blues, tango of flamenco brengt met die angsten af te rekenen heeft. De reden is de intensiteit van deze muziekgenres: alles komt van héél diep, vanuit je ziel. Je geeft je totaal, legt je persoonlijkheid voor het publiek open, en alzo ben je als het ware "een open boek"; dit is uiteraard angstjagend. Pas op het moment dat je positieve reacties krijgt, dat er een soort band gesmeed wordt met het publiek, begin je jezelf comfortabel te voelen en ontstaat er een fantastisch, onbeschrijfelijk gevoel: dit is het moment dat je als zangeres "de fado toebehoort".

De openingstrack "Loucura-Madness" van je cd vind ik geweldig
Het is ook één van mijn favoriete composities, omdat ik in dat lied mijn liefde voor en "het toebehoren aan" de fado bezing.

Schrijf jij teksten voor je liederen ?
Neen. Ook hier heb ik angst voor. Dit is te wijten aan het feit dat ik nog veel ervaring moet opdoen.

In Portugal maakte je deel uit van een groep artiesten die een "Hommage aan Amalia Rodrigues" verzorgden. Dit betekende meteen de grote doorbraak in je land. Sindsdien word je constant vergeleken met dit "monument"; men noemt je zelf "de tweede Amalia". Is de kans niet reëel dat men je gaat beschouwen als een kopie van? Iedere artiest is toch "uniek" !
Iedere artiest is inderdaad uniek, maar in mijn land is het leuk om te horen dat je een beetje zoals Amalia bent. Als men zegt dat ik de nieuwe Rodrigues ben is dat een blijk van waardering, vermits ik dan een soort Amalia ben in mijn eigen stijl, in mijn eigen interpretatie. Het geeft zelfvertrouwen omdat men dan bevestigt dat ik goed zing, maar zéker niet kopieer. Elke artiest voelt de muziek "anders" aan, denkt er verschillend over. Mijn weergave en gevoel zijn totaal anders dan bij Christina of bij Jorge Fernando; elke vertolker brengt fado op een andere manier. Diegene die fado het best aanvoelde was uiteraard Amalia Rodrigues zelf.

Je maakt deel uit van de generatie "fado nieuwe stijl". Kun je dit verduidelijken ?
Voor mij betekent dit in de eerste plaats het gegeven dat er een nieuwe generatie jongeren met heel wat talent aanwezig is in Portugal. Maar de "nieuwe fado" is voor mij net hetzelfde als de "oude fado". Zo voel ik het aan; anderen hebben het recht er anders over te denken. Ik kan me fado bijvoorbeeld niet voorstellen met een elektrische gitaar; dit genre vraagt om akoestische instrumenten vergezeld met de hartslag van de artiest. Toch is alles evolutief, alles moet groeien: de wereld en dus ook de muziek. Bij fado is er ook wel een evolutie, maar men vertrekt altijd van het traditionele, oude patroon. Ik wijk eigenlijk weinig af van dit vast gegeven, zelfs als ik begeleid word op piano, één van de eerste instrumenten die werd gebruikt, zoals men kan horen op de "ghost track" op mijn plaat; deze manier van spelen noemt men "kick" de fado op piano. Het is mijn standpunt dat we in feite weinig nieuws doen, vermits alle richtingen, alle "sounds" reeds lang bepaald zijn. Wat we wel doen is aangeven welke richting we wensen uit te gaan. Deze jonge generatie, waartoe ikzelf behoor, wenst uiteraard vernieuwing te brengen, al gebruiken we met zijn allen dezelfde basis, dezelfde Portugese gitaar en dezelfde zangstijl als vroeger.

De teksten bij fado zijn meestal melancholisch en droevig
Het is waar dat de meeste liederen eerder triest en melancholisch klinken. Fado handelt dikwijls over de droevige gebeurtenissen in het leven zoals een verloren of bedrogen liefde en het trieste lot van de mens. Maar we hebben ook vrolijke liederen over Lissabon en zijn geur of over de rivier. Ook de nieuwe generatie verandert hier niets aan, al gebruikt men ook teksten van hedendaagse dichters maar ook deze van de "klassiekers". Ik hou ervan om melancholische teksten te zingen.

Kun je uitleggen hoe plotseling deze jonge, talentvolle generatie ontstaan is ?
Ik denk dat de jongeren spontaan naar hun "roots" op zoek gegaan zijn, naar hun cultuur. Fado behoort Lissabon toe, het is een typisch lied van deze stad, ook al maakt het deel uit van de algemene Portugese cultuur. In de hoofdstad heeft men steeds fado gekend maar nu is er een ware golf, ook bij de jongeren. In elke openbare gelegenheid, of het nu een taverne is of een restaurant, is er steeds iemand die op Portugese gitaar begint fado te spelen en te zingen, zowel fadistas als fadokunstenaars. Elke avond zijn er her en der in de stad jamsessies, ook met professionele artiesten. Maar er bestaan wél twee soorten fado's.

Leg eens uit
Het wordt hoog tijd dat je eens naar Lissabon komt. Er is de traditionele fado die ontstaan is in de 18de en 19de eeuw. De muziek is traditioneel en blijft dezelfde maar je kan andere, als je het wenst, zelfs hedendaagse teksten gebruiken. Vervolgens heb je de muzikale fado waar je de oorspronkelijke tekst moet respecteren omdat de woorden onvermijdelijk verbonden zijn met de muziek. Ik heb op mijn cd zowel traditionele als muzikale fado opgenomen. In mijn wijk is in de 18de eeuw Maria Severa geboren en getogen. Zij was de eerste vrouwelijke traditionele fadozangeres die zichzelf begeleidde op Portugese gitaar, en bijgevolg een belangrijke dame in de fadogeschiedenis.

Is Jorge Fernando de mentor van de nieuwe generatie ?
Niet echt. Hij is een bijzonder goede dichter en ook als uitvoerder scheert hij hoge toppen. Hij is een echte encyclopedie wat fado betreft en heeft nog bij Amalia gemusiceerd. Om al die redenen wordt hij door andere artiesten dikwijls uitgenodigd om mee te werken aan hun project. Zo heeft hij getekend voor de productie van mijn album, terwijl hij op Christina's nieuwe plaat gastmuzikant is. Maar Jorge was ook één van de eersten die me aangepord heeft om fado te zingen.

"Fado em mim" is je debuut maar is meteen een heel mooie cd geworden waarop je schitterend zingt. Heb je zanglessen gevolgd ?
Ik heb wel wat zanglessen gevolgd maar zing vooral op het gevoel. Muziek heb ik nooit gestudeerd, al heb ik heel wat ideeën die ik dan uitleg aan mijn muzikanten.

Wat betekent de titel van je album ?
Simpelweg "Fado in mij". Mijn cd is een manier om jou iets te geven: hoe ik fado aanvoel en "zie".

Het boekje bij de cd is mooi verzorgd met heel wat knappe foto's. Ben je vroeger model geweest ?
(Lacht, maar dat doet Mariza praktisch heel de tijd, en kijkt verwonderd).
Ja ik ben een tijdje model geweest, maar deze fotosessie was geen sinecure: het was een regenachtige, kille dag en we moesten 12 uur werken om het rond te krijgen.

Was het moeilijk om een platenmaatschappij te vinden voor je debuut ?
Toch niet. Ik was in onderhandeling met een Portugees label toen "World Connection" (noot: in de Benelux is de verdeling in handen van Culture Records) plots verscheen en me meteen contracteerde. Dit biedt mij ook de mogelijkheid om internationaal te werken.

Is fado nu je definitieve keuze of ga je naast dit genre nog andere muziekstijlen uitproberen ?
Alléén fado ! Het is nu een échte passie. Ik ben als het ware compleet verliefd geworden op deze muziek.

Mariza concerteert op
- zaterdag 20 oktober in "Café-Restaurant Dam-Central", Damplein 27 te Antwerpen; tel: 03/226.33.13
- zondag 21 oktober in "La Tentation", Lakensestraat 28 te 1000 Brussel; tel: 02/223.22.75

GUIDO VAN PEVENAGE
www.muziekkrant.com

Harry De Bock