MADREDEUS "Ik ben beïnvloed door de realiteit, al is deze ook beperkt"

Drie akoestische gitaren, keyboards en een weliswaar schitterende stem. Dit is Madredeus, een band die totaal geen commerciële muziek brengt, maar er toch in slaagt om in gans Europa, en zelfs een groot deel van de wereld, grote zalen te doen vollopen. Wat is het geheim van deze formatie? We vroegen tekst en uitleg aan de oprichter van de groep, namelijk Pedro Ayres Magalhaes.

Je hebt in 1985 Rodrigo Leao leren kennen. Jullie speelden op dat ogenblik in verschillende bands. Was er een soort magie, aantrekkingskracht tussen jullie beide?
Helemaal niet. Het was meer een nachtelijk en muzikaal samenhorigheidsgevoel. We hadden sympathie voor elkanders projecten. We behoren niet tot dezelfde generatie: hij is jonger. Vanaf '88 richtte ik diverse elektrische bands op, al waren het geen echte rockformaties maar meer combo's: gitaar, bas, drums, keyboards en stem. Het doel was dus wel elektrisch te spelen maar de songs werden in het Portugees gezongen, terwijl de teksten, die heel poëtisch waren, een belangrijk element vormden. Naast mijn beroep als muzikant had ik ook een onafhankelijk label opgericht. De band, waar Rodrigo van uitmaakte, was trouwens mijn eerste release. Hij was meer beïnvloed door de Engelse popgroepen, ook al gebruikte hij de tamboer en sommige akoestische instrumenten in zijn songs. Aanvankelijk hebben we elkaar eerder in die context gekend: samen stonden we in voor de promotie, de boekingen en de platenverkoop van zijn band. Op dat ogenblik waren we beide bassisten. Ikzelf wilde absoluut overstappen naar de klassieke gitaar en hij naar keyboards. Voor mezelf is de tekst, het gesproken woord steeds heel belangrijk geweest, en omwille van het "elektrisch geweld" ging dit aspect meestal verloren. Ik wilde bijgevolg een akoestische formatie oprichten waar dit element wel aan bod zou komen. Rodrigo en ikzelf hebben de handen in elkaar geslagen om dit uit te proberen. Een andere reden was het feit dat we een mobiele groep wilden creëren: een deftige geluidsinstallatie en techniekers kosten veel geld. Voor ons schoot er na een optreden nog een habbekrats over. Samen hebben we dan een vijftal liedjes geschreven die zowel banden hadden met kamermuziek, folk, fado, atmosferische muziek als rock.

Vervolgens gingen jullie op zoek naar een zangeres
We hebben dertien of veertien audities georganiseerd tot we Teresa Salgueiro ontdekten. Ze was toen pas 17 en nog studente, maar zong reeds fado en zelfs funk. We waren beide erg onder de indruk van haar stem.

Is dit het ogenblik dat Madredeus is ontstaan?
Eigenlijk wel, al zijn we eerst op zoek gegaan naar een goede cellist, om de stem van Teresa te ondersteunen, en een accordeonist omwille van het ritme. Ons streven was een soort "landelijke muziek" brengen die vreugde en blijheid uitstraalde. Belangrijk in onze ontstaansgeschiedenis was ook onze repetitieruimte. Een theatergezelschap had een zaal omgebouwd in een oude verbrande kerk. Ze hadden een soort amfitheater gebouwd met op het podium een altaar. De huisbewaarder liet ons na middernacht binnen, en wij repeteerden vervolgens tot 4 à 5 uur in de morgen. Voor ons was het ook van belang dat er een bar was. We waren nachtraven en lustten wel een pintje bier. Weet je, in die tijd in Lissabon had je heel weinig cafés en discotheken, zeker geen die 's nachts open waren. Om die reden, en hopelijk ook voor onze muziek kwamen elke nacht heel wat vrienden luisteren. In die spirituele atmosfeer van die barokke kerk konden we uitstekend "ons ding" doen. We speelden slechts met twee kleine versterkers, namelijk voor de keyboards en de accordeon. De structuur van de liederen was ook heel eenvoudig.

Traden jullie toen al op?
Helemaal niet. Zoals gezegd, speelden we enkel voor vrienden. Het repetitiewerk en het vermaak vormden er één geheel. Onze bedoeling was heel goede muziek maken en iets nieuws creëren. We hadden ook nog geen duidelijke perspectieven of ideeën om op te treden. Een management hadden we ook niet, eigenlijk helemaal niets, vermits we muziek maakten die zover verwijderd stond van het "mainstreamgebeuren". Rodrigo en ikzelf speelden trouwens nog steeds in onze respectievelijke elektrische bands.

Wanneer startten de opnamen van de geschreven nummers?
Rond die tijd, dus in '87. Maar we hadden zelfs geen naam voor de groep. De plaat kreeg de titel "The Days Of Madredeus", omdat de buurt zo noemde.

Waarom hebben jullie uiteindelijk geopteerd voor "Madredeus" (Mother of God) als groepsnaam. Omwille van de omgeving?
Dit is niet de enige reden. Omwille van de traditie, de poëzie, het spirituele aspect, de menselijkheid... . De naam leek ons geschikt gezien de zuivere Latijnse betekenis. Eigenlijk waren er twee redenen. Er waren vrienden die zegden: "Gaan we naar Madredeus vanavond?"; dit refereert naar de buurt. Anderzijds was er ook een tram dat op zijn bestemmingsplaatje "Madre de Deus" had staan. Omwille van plaatsgebrek werd het snel Madredeus. Voor mij had de naam "Madre de Deus" toch twee heel belangrijke gegevens in zich, die onze leefwereld toch beheersen: madre, moeder of het vrouwelijke element, en Deus of Jezus, het mannelijke. Dit vrouwelijke en mannelijke aspect betekent tegelijkertijd harmonie en tegenstellingen. Dit trok me aan.Leg dit eens uit aan een Japanse journalist (lacht).
Toch werd onze eerste plaat uitgebracht onder voornoemde titel. De nummers handelden over de traditie en de schoonheid van Portugal: de velden in het Zuiden en het gebergte in het Noorden. We hebben dit album op twee sporen in de "Xabregas Convent Church" opgenomen. Het waren wel moeilijke tijden, vermits niemand ons kende. Tijdens die beginperiode traden we slechts 15 à 20 keer per jaar op.

Kan je uitleggen waarom een band die totaal geen commerciële muziek brengt, en trouwens ingaat tegen heel wat bestaande trends, geen hits heeft, toch geleidelijk aan Europa veroverd en zelfs een deel van de wereld?
Jawel. We waren vernieuwers. We brachten marginale muziek die indruiste tegen de gevestigde institutionele, soms bureaucratische muziekgenres zoals jazz, klassiek, pop, hedendaagse dans...die niet altijd het grote publiek weten te boeien. Madredeus brengt dus doelbewust zijn eigen repertoire, maar het toeval speelt toch ook een rol? Het is "een toeval" dat wij bewust oproepen en in zekere mate toch controleren. Voor ons geldt in de eerste plaats de muziek, die kwalitatief goed moet zijn, vervolgens de stem van Teresa, de conceptie van de formatie en de klankkleur. Toen we in Portugal begonnen op te treden slaagden we er zowel in om kinderen als volwassenen te boeien, vermits men ons "verstond": men begreep de woorden. We hadden tijdens de aanvangsfase ook een strikte visie, vermits we enkel in schouwburgen, zalen of tuinen speelden. Doelbewust weigerden we op te treden op festivals. Stilte was belangrijk: men moest van de muziek kunnen genieten maar ook van de teksten.

Wanneer kwam dan de doorbraak?
We werden uitgenodigd voor de "Middellandse Zee Biënnale" te Bologna. Heel wat bands uit andere landen waren ook aanwezig, maar ook theatergezelschappen en er liepen heel wat schilderijtentoonstellingen. Iedereen was bijzonder opgetogen over hetgeen we deden; men omschreef het als muziek handelend over de zee. Daar geraakte ik overtuigd dat mijn project succes kon hebben. Dankzij deze biënnale hadden we heel wat contacten en contracten. Vervolgens organiseerden we, zes jaar na onze oprichting , onze eerste grote toer in Portugal, ook al waren we met zijn allen eigenlijk nog amateurs. We gaven 30 concerten in grote steden, die bijna allen totaal uitverkocht waren. Omwille van onze "gewilde" mobiliteit waren we ook niet duur. Dit was voor ons de definitieve bevestiging en beloning van vele jaren werk. Toch deden we nog alles zelf: promotie, management, noem maar op. Tegelijkertijd had "Radio 1 - VRT" ons ontdekt en werden onze cd's heel veel gedraaid in België. Gevolg: een optreden op een folkfestival te Brugge en in de A.B. te Brussel. In Griekenland werd een commercial uitgebracht van "J & B" met muziek van ons. "O Pastor" werd er een nummer 1-hit, en Frankrijk volgde. Er was plots heel veel interesse voor Madredeus, met als gevolg dat we een keuze moesten maken: professioneel worden of het project stopzetten. We opteerden voor de eerste mogelijkheid en het vele reizen startte, meestal met de trein, gezien we weinig materiaal moesten meesleuren. Het was ook niet enkel de muziek die het reizen boeiend maakte, maar ook het contact met de plaatselijke bevolking en het publiek: dit was, en is voor ons uiterst belangrijk.

Toch spelen jullie geen traditionele Portugese muziek
Klopt. Trouwens toen Wim Wenders mij voorstelde om onze muziek van het eerste album te gebruiken voor een documentaire over Lissabon weigerde ik, en stelde hem voor mee de studio in te trekken waar we bezig waren met de opname van de cd "O Espirito da Paz", waarop heel wat liederen staan die betrekking hebben op Lissabon. Hij ging akkoord, en in feite is deze documentaire een superclip geworden over Madredeus, met Lissabon op de achtergrond. Deze film opende opnieuw vele deuren, daar deze plaat handelt over het gewone leven én niet over de traditie. Vanaf '93 waren we, mede dankzij dit project, constant op stap. Je doet veel zelf;: je schrijft de muziek en de teksten, je bent producer, je ontwerpt de hoezen, behalve van "Antologia".

Doe je dit in overleg met andere bandleden of ben je beïnvloedt door andere artiesten?
Ik ben beïnvloed door de realiteit (lacht uitbundig), al heeft de realiteit zijn beperkingen.

Wat essentieel is in jullie muziek zijn de gitaren en de stem van Teresa
We denken driedimensionaal: de stem bovenaan, en links en rechts een gitaar, wel aangevuld met keyboards en een akoestische basgitaar. Soms zelfs tweedimensionaal, net als de zon: het centrum vormt de stem en de lichtstralen zijn de snaren van de gitaren.

Op een bepaald moment veranderde de line-up nogal drastisch: zelfs Rodrigo Leao verliet de formatie. De klankkleur is daarna veranderd maar de essentie van de muziek is dezelfde gebleven
Volkomen akkoord. Er is een proces van verandering en verbetering geweest. De muzikanten die na 10 jaar intens werken de groep verlaten hebben waren vermoeid en wilden meer tijd bij hun familie doorbrengen. Na deze verandering wilden we een concert schrijven dat uitmondde in "O Paraiso", gebaseerd op gitaren en stem. Toen men in Amerika de vorige cd's wilde uitbrengen, vroeg men ons opnieuw beroep te doen op een cellist en een accordeonist: dit heb ik formeel geweigerd.

Hoe omschrijf je nu je eigen muziek: een mix van klassiek, folk met fado-invloeden en atmosferische muziek
Ja, ik denk dat we dit allemaal brengen. De essentie ligt eigenlijk in de traditie van de gitaar. Er zijn invloeden van jazz, roots, rock, klassiek, Spaanse en Braziliaanse gitaar, en ook de gitaar die aan zee bespeeld wordt speelt een rol. De meeste composities bij Madredeus ontspringen uit de handen van een gitarist, daarna wordt er een tekst opgezet en vervolgens de arrangementen. We beschouwen ons als een hedendaagse formatie, en niet meer als een buitenbeentje.

Ik ervaar de nieuwe cd "Movimento" (EMI) als een synthese van jullie vroeger werk enerzijds en tegelijkertijd een iets agressievere aanpak anderzijds
Je gevoel is correct. Het is inderdaad een soort hommage aan ons ouder werk, maar er zijn tevens rockelementen aanwezig. We exploreren stijlen en spelen met noten. Het is de aanzet tot het aanboren van een nieuw repertoire. Voor een publiek spelen blijft "de kick", al is het maken van een cd ook een interessant artistiek project. Onze muziek is gewoonweg gemaakt om "live" te spelen, anders heeft ze geen zin meer.

Speciale plannen voor de toekomst?
Gedurende 10 jaar hebben we geen vakantie gehad. We gaan "Movimento" nu promoten in Portugal om daarna elk Europees land aan te doen voor in principe één concert. Er is ook een optreden gepland in Tokio. Daarna bouwen we een rustpauze in. Vanaf volgend jaar introduceren we een nieuwe reisstijl: we spelen nog 12 dagen per maand. De diverse bandleden hebben elk een gezin, en het uitgebreid toeren wordt dan moeilijk. Toch ligt er nog een nieuw project op tafel: een optreden met een orkest, namelijk het "Vlaams Radio Orkest". Het zal moeilijk worden om doen, maar toch beschouw ik het als een leuke uitdaging. Ik kijk ernaar uit.

Madredeus treedt op 26 juni (uitverkocht) en 27 juni op in het "Paleis Voor Schone Kunsten" te Brussel.

in samenwerking met de muziekkrant

Guido VAN PEVENAGE