Troubadour en kleinkunstpionier
Interview met Miel Cools

In een live-uitzending van Pliets Plets Culinair van de Gentse stadsradio Roeland, gepresenteerd door Johan Dhaene, hoorden wij Miel Cools zeggen "Kleinkunst is een virus. Eens men het heeft, geraakt men het nooit kwijt". Voldoende om na de uitzending een afspraak te maken om eens na te praten over het ontstaan, de groei en de toekomst van een kleinkunstartiest. Het gesprek greep plaats in de gezellige living van huize Cools in Hasselt.

Miel Cools ?
De tradionele eerste vraag is altijd, wie is ... ,omdat voor mij ook de mens achter de artiest belangrijk is. Miel moet diep nadenken : "Ik zou je daarop willen antwoorden maar ik kan het niet omdat ik dikwijls zelf niet weet wie ik ben. Ik denk dat het misschien de grootste opgave is van iedere mens die geboren wordt om gedurende zijn leven zichzelf te leren, te ontdekken wie hij is en wat hij is, hoe hij reageert en wat er allemaal inzit. Wie Miel Cools is weet ik nog niet. Maar sommige aspecten hebben zich toch duidelijk in mij geprofileerd. Ik ben iemand die van muziek houdt, die graag zingt, die van mensen houdt en graag optreedt. Nog altijd, ook al ben ik 65 en houd ik het nu reeds 50 jaar vol."

De zanger Miel Cools
"Ik zing op de eerste plaats omdat ik graag zing. Wat ik dan zing is bijzaak. Achteraf is dat geen bijzaak gebleken, maar dat is een ander verhaal. Ik heb ooit trachten te formuleren wat zingen voor mij betekent en kwam tot de conclusie dat zingen voor mij ademen op klank is. Als ik geruime tijd niet zing dan word ik ziek. Zingen is een noodzaak. Ik zing omdat ik het heel graag doe, omdat ik moet en omdat het in mij ligt. Aanvankelijk zong ik vanalles. Eerst de liedjes die ik van mijn vader leerde, want ook hij zong graag. Ik wilde gitaar leren, maar kreeg er aanvankelijk geen omdat ik eerst moest studeren. Dus leerde ik gitaar spelen op de gitaar van de buren. Later zagen mijn ouders in dat het toch niet anders kon omdat ik meer naast mijn boeken dan in mijn boeken bezig was. Ik was in die tijd echt verliefd op mijn gitaar en zou ze mee in bed genomen hebben."

Miel voegt er aan toe dat "Dat jongetje van zeven" op zijn laatste CD autobiografisch is. De zanger Miel Cools zong traditionele liedjes, Hawaiaans, covers. Hij volgde ook korte tijd klassieke zangles.

De kleinkunstpionier.
"Op zekere dag hoorde ik in het cabaretprogramma "Wegwijs" op radio Hilversum Jules de Corte liedjes zingen over de opstand in Hongarije. Meteen wist ik het: "dat is het, dat wil ik ook doen; dat is het mooiste wat ik ooit hoorde". Langzamerhand, mede door Jaak Dreesens, die mijn eerste kleinkunstliedje "Geef mij tijd" schreef, schakelde ik tijdens mijn optredens over. Dat ging niet zonder slag of stoot want het publiek aanvaardde dit aanvankelijk niet. Ik had nog nooit een compositie op een tekst gemaakt, maar het lukte."

Miel illustreert zijn betoog met een verhaal uit Eeklo " In Eeklo heb ik voor het eerst kleinkunstliedjes willen zingen, want dat bestond hier in Vlaanderen nog niet. Men had alleen Kor van der Goten in Antwerpen maar die kende ik toen nog niet. Tijdens dat optreden in Eeklo begon ik voor de pauze met mijn kleinkunstrepertoire met o.a. "Ik zou wel eens willen weten", "Als een ballon een ballon ...". Tijdens de pauze stapten de organisatoren naar me toe en vroegen wanneer het optreden eigenlijk ging beginnen en of ik in het tweede deel toch liedjes zou zingen, want wat ze gehoord hadden waren gedichtjes op muziek."

De troubadour.
Miel heeft het allemaal meegemaakt en heeft een hele evolutie doorgemaakt. De kleinkunst in Vlaanderen begon bij de Nederlanders, die men ging nazingen. De luisteraars moesten hier nog met het kleinkunstgenre, dat ze gezongen poëzie noemden, vertrouwd geraken. Klanken moesten woorden worden en deze woorden kregen een betekenis. Voor Miel was het duidelijk "kleinkunst was niet zo eenvoudig en vanzelfsprekend".

"Langzamerhand is het gegroeid, mede door de Leuvense studenten (Bob Wezenbeek) die de "Kleinkunsteilanden" organiseerden. Kor van der Goten en ik geraakten over heel Vlaanderen bekend. Hugo Raspoet, Antoon Decandt en anderen volgden onze voetsporen en de kleinkunst werd definitief op de rails gezet. Ik kon als eerste troubadour op het ANZ Zangfeest optreden. Kleinkunst was in en door de jeugdorganisaties werd het gepromoot en kregen nieuwe kleinkunstenaars kansen."

De evolutie.
Miel heeft de bloei en het verval van de kleinkunst meegemaakt. Ik wil weten in welke periode we nu zitten. "Alles staat op losse schroeven. De evolutie gaat zo snel door de techniek. Maar de jaren zestig en zeventig, waarin de kleinkunst opbloeide, waren bijna uitzonderlijk.De kleinkunst was zo in, dat alles kleinkunst was. Het had voldoende niveau om door de grote culturele organisaties aangetrokken te worden. Dat heeft de kleinkunst doen exploderen. Er kwam een te snelle groei die men niet tegen kon houden. Wij hadden gevochten tegen het dialect en opeens waren daar de folkgroepen die in de streektaal zongen. Daarnaast werden vanuit de Angelsaksische muziek elektrische gitaren ingevoerd en onstond er een nieuwe generatie zangers.

De kleinkunst zit momenteel, zoals in Frankrijk, op een normaal niveau en leeft naast het commerciële circuit. Men zingt nu wat men kan verkopen en de echte kleinkunstenaar komt jammer genoeg te weinig in de media aan bod."

Als ik Miel vertel over de Nekka-wedstrijd die toonde dat er voldoende jong talent is dat in het Nederlands zingt, valt hij bijna achterover. Hij vindt dat de Culturele Centra de taak moeten hebben om jong talent te promoten, zodat deze artiesten ook bekend geraken.

Media en jongeren !
"De kleinkunst krijgt in de media te weinig kansen. De media is bepalend voor het gedragspatroon van de jongeren. Een kunstvorm zoals kleinkunst moet bloeien dankzij de jongeren. Ze worden te veel met het Engelstalige in contact gebracht."

Ook wil ik weten of de drempel van de Culturele Centra niet te hoog is voor jongeren. Vroeger traden artiesten op in kleine zaaltjes en werden de kleinkunstavonden door plaatselijke organisaties georganiseerd, die van deur tot deur met kaarten gingen leuren. Velen kwamen naar dergelijke avonden omdat ze met de beweging sympathiseerden of omdat ze aan de deur een kaart kochten. Ongedwongen kwamen velen in contact met de kleinkunst. Nu moet men vooraf een kaartje aan een kassa gaan kopen. Miel is dezelfde mening toegedaan en vindt ook dat de drempel misschien iets te hoog ligt. Hij is er echter ook van overtuigd dat er te weinig echte kleinkunstavonden door de Culturele Centra geprogrammeerd worden. Hij vergelijkt het met Nederland, waar dat wel gebeurt en waar er volk is. "Vlamingen vormen een volk dat langzaam beseft waarmee ze bezig zijn. De Culturele Centra programmeren liever buitenlandse groepen en grote namen dan onze eigen kleinkunstenaars."

De macht van de media.
Als ik het over de macht van de media in onze samenleving heb, maakt Miel zich kwaad omdat hij niet kan verdragen dat de ene artiest of mens afgebroken wordt en de andere opgehemeld, zonder dat er redenen voor zijn. Om zijn betoog te staven, citeert hij Toon Hermans die enkele dagen voor zijn dood vertelde: " Ik heb mijn leven lang mensen gehad die mij met de grond gelijk wilden maken, die mijn bloed wel konden drinken en ik heb ook mensen gehad die mij aanbaden. Dat is altijd zo." "Er zijn altijd mensen die zich op de eerste plaats willen dringen zodat de anderen moeten zwijgen. Toon Hermans hebben ze in de jaren zeventig zwaar gepakt. De laatste tijd was hij weer de afgod. "De grootste van allemaal" zeggen ze nu. Maar zo zijn die kinderen hé. Het zijn kinderen die het voor het zeggen hebben. Ze komen in de pers terecht en kruipen achter de microfoon. En wat gedrukt staat of op TV gezegd wordt, is voor de mensen nog altijd de waarheid. De media zijn voor het ogenblik gevaarlijk omdat ze een macht geworden zijn die kan breken. De deontologie lag vroeger heel anders. Vroeger was er een soort moraal, een soort geweten. Dat is aan het verminderen. Men schrijft tegenwoordig in functie van cijfers. De kijkdichtheid is het belangrijkste geworden, niet de kwaliteit."

Singer/songwriter.
Miel Cools is nooit een zuivere singer/songwriter geweest omdat hij zijn teksten nooit zelf schreef. Hij beperkt zich tot het geven van richtlijnen en het componeren van de muziek. Zelf vertelt hij hierover: "Het begint bij het idee dat ik heb of dat anderen mij aangeven. Met dit gegeven zoek ik een tekstschrijver. Die vraag ik mijn idee in een liedje uit te schrijven. Ter illustratie vertelt hij over het ontstaan van "Dat jongetje van zeven", Louis Verbeeck en ik gingen naar een voorstelling en in de auto vertel ik hem hoe het als kind allemaal begon. Hoe ik op een stoel moest gaan staan en tijdens de familiefeesten zong. Een paar dagen later was het liedje al klaar. Met "Ik weet het wel", op tekst van Walter Evenepoel, is het anders gegaan. Ik had de melodie al lang klaar en wou er absoluut een tekst voor hebben. Verschillende tekstschrijvers geraakten er niet uit. Tot Walter mij vertelde dat hij er wel een tekst op zou schrijven." Miel vertelt ook dat hij aan bepaalde teksten sleutelt tot ze voor hem goed zijn.

"Niet bang zijn"
15 jaar na zijn vorige CD ligt sinds enkele maanden "Niet bang zijn", met veertien liedjes, in de winkels. Waarom het zolang geduurd heeft ? " Het impressariaat Lummen, die mij in Nederland werk gaf , stopte. Daarbij was ik lichamelijk niet zo fit als nu, na mijn hartoperatie. Is was moe en de tijden waren niet gunstig. Er kwam minder werk en ik zat met mijn gezin. Ik wou op zeker spelen en ben dan maar een wijnhandel begonnen, waar al mijn energie naartoe ging. Af en toe ging ik nog optreden. Maar ik werd minder creatief. Omdat de zaak nu door mijn zoon overgenomen is, heb ik weer tijd om mij volledig op het zingen te concentreren."

Ik merk op dat zijn tong op "Niet bang zijn" scherper geworden is. Hij zegt concretere zaken dan vroeger. Miel beaamt dit volmondig en vertelt dat het daarmee niet eindigt. Op zijn volgende CD, waarmee hij reeds bezig is, zal zijn tong nog scherper zijn.

Hoe dit komt ? "Omdat ik ouder word en de zaken door een andere bril zie. Het is maar normaal dat er bij een mens een constante beweging is. Anders zou het maar triestig zijn. Ik ontdek nu, op latere leeftijd, dat ik moet contesteren. Iets wat ik vroeger misschien te weinig deed. Ik heb wel protest en andere liedjes gezongen, maar sommigen wilden het graag anders horen. Het enige wat ik niet deed, was zingen over dingen die ver van mijn bed waren. Maar op het zangfeest heb ik tegen Suenens gezongen. Het grootste engagement is voor mij kwaliteit. Er is een tijd geweest dat het mode was om Cools aan te vallen, omdat ik niet links of rechts was."

Op "Niet bang zijn" vind ik ook veel nostalgie terug. Ik wil weten of Miel Cools schrik heeft om ouder te worden. Zijn antwoord is kordaat: "Neen, ik heb bijna een doodervaring gehad. Ik ben niet bang voor de dood. Ik kijk wel veel achteruit omdat men van de geschiedenis leert. Ik heb te veel mensen gezien die zichzelf niet kenden. Daarom moet ik gaan kijken wat ik heb gedaan. Ik moet daarover nadenken en mezelf in vraagstellen. Anders blijf je maar in het wilde weg roeien, en dat is gevaarlijk. Zo besef ik nu pas dat ik er niet was bij de opvoeding van mijn kinderen. Ik was altijd naar optredens en had geen tijd om daarover na te denken. Ik had geen andere keuze, want ik moest werken voor vrouw en vier kinderen. En een artiest werkt nu eenmaal 's avonds. Ik heb geen schuldgevoelens. Ik weet dat mijn kinderen dezelfde problemen zullen hebben, want bouwen aan een carrière vraagt veel tijd."

Toekomstplannen ?
Miel bruist weer van vitaliteit. Hij is aan de opbouw van een nieuwe CD toe en gaat volgend jaar voor het eerst langs de Culturele Centra toeren met een orkest. ( Houthalen 30/9/200, Herk-de-Stad 13/10/2000, Ravels 21/4/2001 en Mol 18/5/2001 liggen al vast)

Als ik naar mijn uurwerk kijk, bemerk ik dat wij al drie uur aan het praten zijn en nog is Miel niet uitgepraat. Hij wil nog zoveel zeggen. De man die men ooit verweet te zacht te zijn, wil bewijzen dat hij een mening heeft, dat hij niet altijd akkoord gaat met de draai van onze samenleving. Ik kijk er alvast naar uit, want Miel wil overal zingen overal waar men hem vraagt. Geen moeite is te veel.

Met een stevige handdruk verlaat ik huize Cools. Nadat wij elkaar tot ziens toegeroepen hebben, start ik voor een meer dan 100 km lange tocht naar Lebbeke. Maar Cools gaf mij genoeg stof mee om die kilometers te overbruggen.

Harry De Bock