De Spookschrijver door Henk van Gelder Het raadsel Jacques van Tol

Erg bekend is Jacques van Tol er niet mee geworden. Toch schreef hij evenveel bekende en mooie liedjes als Annie M. G. Schmidt. Met deze biografie "De Spookschrijver" wil Henk van Gelder het raadsel rond deze schrijver ontsluieren.

Jacobus van Tol werd op 22 november 1897 geboren als eerste zoon in een arbeidersgezin. De naam Jacobus vond hij weinig artistiek klinken en al gauw werd het dus Jacques. Na zijn start als journalist stapte hij al snel over naar de muziekwereld. Net als alle anderen leurde hij met zijn werk op de artiestenbeurs op het Rembrandtplein. Het is daar dat hij in contact kwam met Louis Davids. Om rond te komen, verkocht hij ook de auteursrechten van zijn liedjes. Dat is een van de redenen waarom hij zo weinig bekend is.

Jacques van Tol werd onder invloed van zijn broer Frans lid van de NSB (Nationaal-Socialistische Beweging), een lidmaatschap dat hem later veel zou kosten. Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, startte hij op de radio onder de schuilnaam Paulus de Ruiter "Het Zondagmiddagcabaret". Dat gebeurde in opdracht van het NSB, dat collaborereerde met de Duitsers. Zijn teksten stonden bol van het antisemitisme en ook de geallieerde troepen moesten het vaak ontgelden.

Toch was van Tol volgens Henk van Gelder geen verrader. Hij wist van allerlei verzetsdaden en later had hij zelf ook onderduikers in huis. Na de oorlog werd van Tol toch gevangen genomen en veroordeeld wegens collaboratie.

Al in het interneringskamp kwam o.a. René Sleeswijk voor het duo Snip en Snap nieuwe teksten halen bij hem. Van Tol gebruikte steeds een of andere schuilnaam en de artiesten zelf verzwegen dat ze met werk van van Tol uitpakten.

Na zijn vrijlating zette hij een hele constructie van pseudoniemen op om toch maar anoniem te kunnen voortwerken. Weinig bekend is dat van Tol ook voor Wim Sonneveld schreef. Andere klanten waren Ria Valk, Corry Brokken, de Mounties,...

Tot aan zijn dood in 1969 bleef hij schrijven, maar nooit trad hij nog op de voorgrond. Van Tol zei zelf over zijn werk: 'Elke morgen lees ik twee kranten, en als ik iets na een week nog in het hoofd heb, dan zal het publiek er ook wel in geïnteresseerd zijn.'

De eerste druk van 'De Spookschrijver' was in een mum van tijd uitverkocht. Deze tweede editie brengt nog meer feiten aan het licht over het leven van Jacques van Tol, een van Nederlands grootste schrijvers.

Bianca Borms
1-05-2001